نظرسنجی

شما از چه طریق با این سایت آشنا شدید؟






پر بيننده ترين مطالب

رقابت تنگاتنگ كشورهای خاورمیانه برای ارایه نسل جدید خدمات الكترونیكی

در جست‌وجوی خوشبختی



تعداد بازدیدکنندگان 2717 بازدید نسخه چاپی

مترجم میثم لطفی - تعداد آن دسته از شهروندان كشورهای عربی در خاورمیانه كه با شنیدن نام دولت، به یاد كاغذبازی‌های اداری، معطلی و سرانجام به نتیجه نرسیدن امور می‌افتند؛ كم نیست. اما به‌نظر می‌رسد با اجرای تدریجی طرح‌های دولت الكترونیكی در برخی از این كشورها، زمان خداحافظی با كاغذ و كارمندان بی‌حوصله ادارات فرا رسیده است. خوشبختانه بسیاری از دولتمردان عرب از پتانسیل‌های فراوان دولت الكترونیكی آگاه شده‌اند و آن را به‌عنوان یك شیوه مقرون بصرفه برای ارایه خدمات به عموم مردم پذیرفته‌اند.


خدمات دولت الكترونیكی باعث می‌شود امكانات عمومی به‌راحتی و به‌صورت یكپارچه، موثر و شفاف در اختیار شهروندان قرار گیرد و همین امر نحوه تعامل مردم با دولت‌ها را به‌طور بنیادی دگرگون كرده و بر میزان رضایتمندی عمومی می‌افزاید. امری كه از تبعات مثبت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برخوردار است. نتیجه نهایی این كار، ارتقای كیفیت خدمات دولتی، تعامل آشكار حكومت‌كنندگان و حكومت‌شوندگان و تسهیل چرخه پیچیده ارتباطی بین ارباب‌رجوع و مراجعان است. مشعل دولت الكترونیكی سه چهار سالی است كه به‌طور جدی در خاورمیانه روشن شده است و كشورهای مختلف منطقه همه ساله خدمات متنوع جدیدی ارایه می‌دهند.

این حركت پویا در گزارش سال 2007 سازمان ملل در مورد «میزان آمادگی دولت الكترونیكی» كشورهای مختلف بازتاب داشته كه طبق آن منطقه غرب آسیا (كه اكثر كشورهای خاورمیانه در آن قرار دارند) در این زمینه حركت رو به جلوی خوبی داشته است. از میان مهم‌ترین كشورهای منطقه كه طبق این گزارش در یك سال اخیر جایگاه خود را به‌نحو چشمگیری ارتقا بخشیده‌اند، می‌توان به امارات، قطر، كویت، عربستان، عمان و سوریه اشاره كرد. «جامی بلیس» مدیر فروش نرم‌افزار شركت Sun در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در این مورد می‌گوید: «تمامی دولت‌های عربی منطقه در این زمینه تلاش زیادی كرده‌اند و همگی در این اندیشه هستند كه چگونه خدمات بهتری به شهروندان ارایه دهند. از آن سو مردم هم كم‌كم با این خدمات خو می‌گیرند.

اگرچه خاورمیانه در این زمینه از اروپای غربی و آمریكای شمالی فاصله دارد، اما سرمایه‌گذاری‌های سنگین صورت گرفته نویدبخش آینده‌ای روشن است».
وی می‌افزاید: «ساختار دولت در برخی از كشورهای منطقه بهتر شده، روند تصمیم‌گیری سریع‌تر شده و این مزیتی برای همه كسانی است كه دوست دارند در كشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس سرمایه‌گذاری كنند».


پیشتازی امارات
امارات متحده عربی از جمله كشورهای پیش‌رو عربی در زمینه ارایه خدمات دولت الكترونیكی است. دولت این كشور پورتال‌های متعددی را راه‌اندازی كرده كه هر یك نیاز گروهی خاص را پوشش می‌دهند. كاربران عادی، متخصصان، شهروندان امارات، صاحبان مشاغل، خارجیان و خود دولت از جمله گروه‌هایی هستند كه از این خدمات بهره‌مند می‌شوند.


طبق گزارش اخیر سازمان ملل، به‌روز بودن اطلاعات، ثبت دقیق و جامع مشخصات و برگزاری مناقصه‌های الكترونیكی از جمله مهم‌ترین مزایای سیستم دولت الكترونیكی در كشور امارات به‌حساب می‌آید. از جمله مهم‌ترین پورتال‌های دولت الكترونیكی امارات می‌توان به e-Dirham (برای نقل و انتقالات مالی) و e-Forms (برای ثبت و پر كردن انواع فرم‌های اداری به‌صورت آنلاین) اشاره كرد.
جدیدترین بررسی‌ها نشان می‌دهد در حال حاضر دسترسی به 84 درصد از خدمات اداری و دولتی در دبی به‌صورت آنلاین ممكن است و انتظار می‌رود این رقم تا پایان سال جاری به 90 درصد برسد.


دبی چندی قبل شاهد راه‌اندازی اولین پورتال سیار یا موبایل خود بود كه با استفاده از آن دسترسی به خدمات چندین وزارتخانه دولتی و سازمان خصوصی و نیز بهره‌مندی از خدمات مالی، ترافیكی و اسلامی، ذخیره بلیت و استفاده از خدمات مسافرتی، تفریحی و مشاهده اطلاعات عمومی در مورد شهر دبی امكان‌پذیر است. این پورتال از طریق تلفن‌همراه و رایانه‌های قابل حمل به‌راحتی در دسترس است. از دیگر امكانات مهم این پورتال دسترسی به اطلاعات مربوط به اخذ ویزا است. كلیه مبالغی كه باید به پلیس دبی پرداخت شود نیز از همین طریق و به‌صورت الكترونیكی قابل پرداخت است.


حركت سریع قطر و سردرگمی سعودی‌ها
در حالی كه امارات پیشرو‌ترین كشور منطقه در زمینه ارایه خدمات دولت الكترونیكی است، قطر با حركت سریع رو به‌ جلوی خود در این زمینه كه از بیشترین تطابق با استانداردهای جهانی در سطح منطقه برخوردار است، تحسین ناظران را برانگیخته است.
دولت قطر یك شبكه مركزی برای حضور قدرتمندانه در فضای مجازی ایجاد كرده، به گونه‌ای كه ادارات، شركت‌های خصوصی و عموم مردم به‌راحتی و با استفاده از یك بستر یكپارچه و جامع با هم در ارتباط باشند. دسترسی به این شبكه از طریق یك سایت اینترنتی ممكن است كه خدمات مفیدی در دسترس كاربران قرار می‌دهد. دامنه این خدمات بسیار وسیع است و از ثبت‌نام دانش‌آموزان در مدرسه تا پرداخت قبض جریمه و ثبت تقاضا برای دریافت ویزا را دربر می‌گیرد.


در همین حال عربستان سعودی بر خلاف همسایه كوچكش قطر پیشرفت چشمگیری در این حوزه نداشته و هنوز نتوانسته یك پورتال جامع و یكپارچه ملی را برای ارایه خدمات دولت الكترونیكی ایجاد كند. در حال حاضر برخی وزارتخانه‌های دولتی در این كشور پادشاهی به شهروندان خدمات آنلاین ارایه می‌دهند. انتظار می‌رود این وضعیت در آینده‌ای نه‌چندان دور تغییر كند، چون دولت عربستان اعلام كرده برنامه‌هایی برای ایجاد یك پورتال جامع خدمات دولت الكترونیكی در دست اجرا دارد.
سعودی‌ها امیدوارند تا سال 2010 صد و پنجاه سرویس آنلاین را به شهروندان ارایه دهند. دولت این كشور همچنین قول داده تا به‌‌زودی 800 میلیون دلار اضافی را به این طرح تزریق كند.


دكتر "فهد الهومنی" مشاور وزیر ارتباطات و اطلاعات عربستان در حوزه دولت الكترونیكی می‌گوید: «اگرچه عربستان سعودی در ابتدا حركت كندی داشته، اما به احتمال زیاد در آینده یكی از بهترین زیرساخت‌های دولت الكترونیكی جهان را خواهد داشت. تا سال 2010 همه شهروندان عربستان سعودی در هر كجای این كشور از خدمات دولت الكترونیكی بهره‌مند خواهند شد. به‌عبارت دیگر ما از یك گروه نخبه صحبت نمی‌كنیم. ما به جد می‌خواهیم كه همگان از این خدمات بهره‌مند شوند».
"هانس یما" معاون شركت اروپایی Entrust در خاورمیانه و آفریقا معتقد است كه حضور دیرهنگام عربستان در عرصه دولت الكترونیكی احتمالا حاصل وسعت جغرافیایی فراوان آن است.


به‌نظر وی ارایه خدمات بیشتر در كشورهای كوچك‌تر، ساده‌تر است. از سوی دیگر جمعیت عربستان سعودی بسیار بیشتر از مجموع جمعیت همسایگان عرب كوچك آن است.
یما می‌افزاید: «بحرین و عمان به درجه‌ای رسیده‌اند كه حتی از خدمات رای‌گیری الكترونیكی (e-Voting) هم بهره می‌گیرند، آن‌ها راحت‌تر دست به فعالیت‌های تجاری در وب می‌زنند. به‌عنوان مثال یك تاجر در بحرین برای ایجاد یك شركت تجاری تنها به هشت ساعت زمان نیاز دارد و اكثر امور هم از طریق وب انجام می‌شود».


به‌عقیده او، در قاره اروپا هم كشورهای كوچك‌تر مانند سوئد، فنلاند یا جمهوری چك در قیاس با كشورهای بزرگ‌تر مانند آلمان و فرانسه موفقیت بیشتری در زمینه ارایه خدمات الكترونیكی به‌دست آورده‌اند. البته انگلستان یك استثناست، زیرا آنان فعالیت‌های خود را به‌طور جدی پنج یا شش سال پیش آغاز كردند و توانستند شهروندان را با جهان آنلاین آشنا كنند.


اما در مورد بحرین این نكته هم گفتنی است كه این كشور استراتژی درازمدتی را تنظیم كرده تا زیرساخت‌های مناسب الكترونیكی ایجاد كند. پورتال دولت الكترونیكی بحرین قرار است در مرحله اول خدماتی در سه حوزه ارایه كند: رسیدگی به فرآیند جریمه‌های راهنمایی و رانندگی، تمدید گواهینامه‌های رانندگی و ثبت تقاضاهای جویندگان شغل. اما طرح عظیم دولت الكترونیكی بحرین در چند فاز مختلف اجرا می‌شود. در فاز اول تمامی اطلاعات ضروری با طبقه‌بندی لازم روی وب‌سایت‌های مربوطه منتشر می‌شود.


در فاز دوم پردازش و رسیدگی به تمامی درخواست‌ها از طریق وب‌سایت‌های دولتی ممكن خواهد بود، شهروندان همچنین می‌توانند فرم‌های درخواست موجود در وب‌سایت‌های گوناگون را چاپ كرده و پس از پر كردن، آ‌ن‌ها را از طریق پست برای شخص یا ارگان مربوطه ارسال كنند. در نهایت پس از اجرای فاز سوم تمامی تعاملات دولتی به‌صورت الكترونیكی و از طریق اینترنت، تلفن‌های همراه یا دیگر وسایل الكترونیكی انجام می‌شود. با اجرای فاز چهارم یا فاز نهایی تمامی ادارات دولتی در قالب یك پورتال الكترونیكی با هم یكپارچه خواهند شد. اگرچه تمامی این طرح‌ها بسیار جالب و درخور تحسین به‌نظر می‌رسند، اما باید دانست تا زمانی كه عده زیادی از مردم عادی از آن‌ها استفاده نكنند نمی‌توان چنین پروژه‌هایی را موفق دانست.


استفاده كم و اعتماد عمومی
اكثر پورتال‌های دولت الكترونیكی، نه فقط در خاورمیانه بلكه در سطح جهان، با مشكل عدم استفاده گسترده شهروندان مواجه هستند و این امر در درازمدت توسعه ارایه خدمات یاد شده را با مشكل مواجه می‌كند. "سالم خمیس الشعیر" مدیر خدمات الكترونیكی دولتی در دبی می‌پذیرد كه مشكل اصلی عدم اعتماد مردم به این سرویس‌هاست و به‌خصوص اگر قرار باشد از طریق وب پرداختی هم صورت بگیرد، به سختی می‌توان نظر مساعد مردم را جلب كرد. اما در مورد پر كردن فرم‌های الكترونیكی مشكل چندانی وجود ندارد.


نكته قابل توجه دیگر آن است كه دولت حق انتخاب مردم را محدود می‌كند. به‌عنوان مثال اگر كاربر بخواهد با یك بانك تعامل الكترونیكی داشته باشد، حق انتخاب‌های گسترده‌ای دارد، اما اگر بخواهد از خدمات یك نهاد دولتی استفاده كند، دیگر حق انتخابی ندارد. به هر حال شكی نیست كه راه حل این مشكل افزایش امنیت به هنگام ارایه خدمات دولت الكترونیكی است. البته افزایش دقت مردم هم بخشی از راه‌حل است. اگر مردم بدانند در صورتی‌ كه به هنگام استفاده از این خدمات اندكی دقت كنند، خواهند توانست در وقت و هزینه‌های صرف شده به‌شدت صرفه‌جویی كنند، به‌طور قطع از آن‌ها استقبال خواهند كرد.


یك كارشناس در این مورد می‌گوید: «تمامی دول در سراسر جهان با مشكل عدم استقبال كافی از خدمات دولت الكترونیكی روبه‌رو هستند. اگر مردم از خدمات آنلاین استفاده نكنند، ایجاد آن‌ها بی‌معناست. همچنین این مجرا باید به برترین كانال ارایه خدمات دولتی به مردم مبدل شود، چون در غیر این صورت راه‌اندازی پورتال‌های عظیم تنها باری بر دوش دولت خواهد بود».
به‌نظر می‌رسد افزایش دقت و نكته‌سنجی به هنگام راه‌اندازی پورتال‌های دولت الكترونیكی، تبلیغات گسترده، بازاریابی و فرهنگ‌سازی تا حدی مشكل ناآشنایی مردم با این خدمات را برطرف خواهد كرد. علی‌رغم تمامی پیشرفت‌های به‌دست آمده خاورمیانه از این لحاظ هنوز در ابتدای راه است.