نظرسنجی

شما از چه طریق با این سایت آشنا شدید؟






پر بيننده ترين مطالب

نبود عزم و اراده در نظام تصمیم‌سازی برای ایجاد شهر الكترونیكی

گفت‌وگو با علی‌اكبر جلالی، دبیر علمی دومین كنفرانس شهر الكترونیكی



تعداد بازدیدکنندگان 2932 بازدید نسخه چاپی

دكتر علی‌اكبر جلالی، فوق دكترای برق و متخصص فناوری اطلاعات (IT) از دانشگاه ویرجینیای غربی آمریكا است. جلالی كه نظریه موج چهارم، عصر مجازی را مطرح كرده‌ و تاكنون چندین پروژه در سطح ملی در زمینه توسعه فناوری اطلاعات انجام داده‌ است بانی پروژه های بزرگی چون شهر الكترونیك كیش، اولین روستای اینترنتی، اولین كتابخانه مجازی روستائی در كشور،‌ارائه دهنده اولین درس مجازی بر روی شبكه اینترنت در ایران، مجری سند راهبردی شهر الكترونیك مشهد و چند نمونه دیگر است. به بهانه برپایی دومین كنفرانس شهر الكترونیكی با وی در سمت دبیر علمی این كنفرانس  گپ‌و‌گفتی كوتاه انجام داده ایم كه می‌خوانید.

برای اولین سئوال بفرمایید اصولا لزوم تحقق شهر الكترونیكی چیست؟
● جهان در حال ورود به جامعه اطلاعاتی می‌باشد، جامعه اطلاعاتی جایی است كه امكان دسترسی همه مردم جهان به منابع اطلاعاتی و ارتباطی فراهم بوده و تمام انسان­ها در هر مكان­ و هر زمان و با شرایط مساوی حق تولید، دسترسی و بكارگیری اطلاعات را دارند. بسیاری از كشورهای جهان چشم‌انداز توسعه آینده كشورهایشان را در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر مبنای توسعه اطلاعات و دانایی و در چارچوب برنامه عمل جامعه اطلاعاتی كه در اجلاس‌های سران كشورهای جهان در ژنو و تونس به تصویب رسیده قرار داده‌اند. شهر الكترونیكی پدیده‌ای است كه ورود جوامع را به جامعه اطلاعاتی تسهیل كرده و شهروندان را قادر خواهد كرد تا بتوانند شرایط لازم برای استفاده از اطلاعات جهان را در جهت ارتقای زندگی قرن 21 و هزاره سوم به دست آورند. لذا تحقق شهر الكترونیكی یك الزام قطعی است كه هر كشوری زودتر قدم به آن بگذارد از فرصت‌های بهتری در جهان دیجیتالی امروز بهره‌مند خواهد شد.

پروسه اجرای شهر الكترونیكی در ایران در چه مرحله‌ای است؟ آیا این روند رضایت‌بخش است؟
● با تاخیر در حال پیشروی است. پیامدهای ناشی از تاخیر در روند توسعه شهرهای الكترونیكی در ایران آرام آرام چهره خود را به نمایش می‌گذارد و نگرانی‌هایی را در بین متخصصان به وجود آورده است. با وجودی كه از زمان حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات و كاربردهای آن در ایران زمان نسبتا زیادی می‌گذرد، اقدامات محدودی برای استفاده از این پدیده آغاز شده است. به عنوان مثال مباحث شهرهای الكترونیكی از سال 1380 در كشورمان با پروژه ملی شهر الكترونیك كیش آغاز شد، اما اتفاق قابل ملاحظه‌ای كه تاثیر مستقیم آن در افزایش درآمد ناخالص داخلی كشور دیده شود و یا به عنوان ابزاری تسهیل‌كننده در ساماندهی مدیریت شهری و یا مدیریت كشور به كار گرفته شود دیده نشده است. با توسعه جامعه اطلاعاتی جهانی چهار عامل سرعت، دسترسی به دانایی هركس در هر جا و در هر زمان دلخواه، كوچك شدن ابزار دسترسی به اطلاعات، افزایش كیفیت و ارزان شدن خدمات و تولیدات و توسعه تفكر دیجیتالی از طریق سواد رایانه‌ای مورد توجه ملل جهان قرار گرفته است.

به همین دلیل سرعت توسعه شهرهای الكترونیكی  و كاربردهای آن كه چهار عامل فوق را تسهیل می‌كند از یك سو، و نبود عزم و اراده در بین بعضی از مسئولین مرتبط از سویی دیگر، شرایط دشواری را برای كشورهای عقب‌مانده در این حوزه بوجود آورده است. كشورهای پیشرو در توسعه و بكارگیری كاربردهای متنوع شهرهای الكترونیكی، با درك نیازمندی‌های انسان هزاره سوم، سوار بر قطاری شده‌اند كه هر روز بر سرعت آن افزوده می‌شود، و كشورهای عقب‌مانده از این قطار هر روز تلاش دارند تا با گام‌های لرزان خود را به این قطار رسانده تا شاید بتوانند بر آن سوار شوند. كشورهای پیشرو  به سرعت بازارهای جهانی صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات را به اشغال خود در آورده و با تولید محصولات متنوع سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به همراه فرهنگ‌سازی و آموزش شهروندانشان در غالب شهرهای الكترونیكی در بكارگیری درست از كاربردهای جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات فرصت‌ها را درنوردیده و مسیرهای محدودی را برای كشورهای عقب‌مانده باقی گذاشته‌اند. در ایران پدیده شهرهای الكترونیكی به عنوان یك فرهنگ عمومی آغاز شده است و در مرحله بسیار ابتدایی و طرح موضوع قرار دارد، لذا هنوز به مرحله رضایت بخشی نرسیده است.

آقای دكتر به نظر شما موانع و مشكلات توسعه شهرهای الكترونیكی در ایران چیست؟
● كشورهای توسعه یافته، هم از نظر فنی و زیرساخت و هم از نظر توسعه فرهنگی و ایجاد شرایط استفاده از كاربردهای متنوع فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند: دولت الكترونیكی، بهداشت الكترونیكی، آموزش الكترونیكی، تجارت الكترونیكی، بانكداری الكترونیكی، كشاورزی الكترونیكی، شهرهای الكترونیكی، گردشگری الكترونیكی و صدها كاربرد متنوع دیگر سرمایه‌گذاری لازم را نموده و آموزش عمومی مردم را نیز همزمان انجام داده‌اند‌ و مسیر درست توسعه و استفاده از این پدیده را یافته‌اند. در مقابل كشورهایی مثل كشور ما هنوز در حوزه تئوری این پدیده با دیدگاه فلسفی، مشغول پاسخ به این سئوال هستند كه آیا فناوری اطلاعات و ارتباطات و كاربردهای آن می‌تواند برای مردم و كشورشان سودمند باشد؟! و بر اساس همین تفكر، به دنبال راه‌كارهای محدودسازی و جلوگیری از توسعه این پدیده هزاره سوم به بهانه‌های متفاوتی می‌باشند و تصمیم و برنامه قاطعی برای توسعه شهرهای الكترونیكی در سطح كلان ندارند.

این دسته از كشورها هنوز آمارهای توسعه و افزایش تلفن ثابت را افتخار خود می‌دانند، از سیستم‌های تلفن همراه نسل‌های پائین استفاده می‌كنند و برای استفاده از هر سرویس جدیدی مانند MMS بر روی این سیستم، كه كاملا در كشورهای دیگر دنیا جا افتاده است، به دنبال تهیه قوانین و مقررات محدودكننده و سخت‌گیرانه می‌باشند. این كشورها، اصولا در آمارهای ملی كه ارائه می‌دهند از آمارهای مربوط به جایگاه توسعه كاربردهای فناوری اطلاعات مانند تجارت الكترونیكی، بهداشت الكترونیكی، بانكداری الكترونیكی، دولت الكترونیكی، آموزش الكترونیكی، بیمه و گمرگ الكترونیكی و سایر خدماتی كه در حوزه توسعه زیرساخت وظیفه دولت می‌باشد خبری نیست، و تنها به آمارهای نصب و راه‌اندازی تجهیزات مخابراتی اكتفا می‌شود. موانع و مشكلات توسعه شهرهای الكترونیكی در ایران بستگی به عوامل زیادی دارد كه بررسی همه آن عوامل كه می‌توانند در حوزه‌های فنی، نیروی انسانی، بودجه، فرهنگی و اجتماعی و موارد دیگری باشند در این مصاحبه كاری دشوار است.

اما می‌توان در یك كلمه نبود عزم و اراده در نظام تصمیم‌سازی كشور در توسعه این پدیده را عامل اصلی دانست. با این وجود از آنجا كه بی‌توجهی به این موضوع، خسارت‌های زیادی را برای كشورمان دارد، مطالعه، بررسی و شناخت دلایل تاخیر در روند توسعه شهرهای الكترونیكی در ایران و یافتن راه‌كاری كه بتواند به سرعت توسعه این پدیده كمك كند را لازم می‌دانم. برگزاری كنفرانس‌های مختلف و ایجاد پایلوت‌های نمونه مانند شهر الكترونیكی كیش، شهر الكترونیكی تهران، شهر الكترونیكی مشهد و سایر نمونه‌ها را كه بیشتر نقش فرهنگ‌سازی دارند را مفید می‌دانم.

به نظر جنابعالی فاصله كشورمان با سایر كشورهای توسعه یافته در این زمینه چه میزان است؟
● توسعه شهرهای الكترونیكی وابستگی شدیدی به توسعه كاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات دارد و ارزیابی آنها نیز بر این اساس صورت می‌گیرد. به عنوان مثال وضعیت فناوری اطلاعات و ارتباطات كشور اسپانیا تا سال 2007 میلادی  از نگاه آمار به شرح ذیل بوده است:
- 87 درصد خانواده‌ها رایانه شخصی در منازل داشته‌اند.
- 87 درصد از خانواده‌ها دسترسی به اینترنت داشته‌اند.
- 71 درصد از خانواده‌ها دسترسی به اینترنت پر سرعت داشته‌اند.
- 70 درصد از كاربران اینترنت از خدمات عمومی دولت و بخش خصوصی استفاده كرده‌اند.
- 66 درصد از كاربران اینترنت با سن بین 9 تا 79 سال روزانه از اینترنت استفاده كرده‌اند.
مطمئنأ این آمارها در پایان سال 2009 میلادی افزایش یافته و به تقریب بالای 90 درصد رسیده است. با این وجود اگر همین آمارها را در كشور اسپانیا با وضعیت توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات و كاربردهای آن در ایران مقایسه كنیم متوجه فاصله بزرگی كه ناشی از تاخیر در بكارگیری كاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات درتوسعه شهرهای الكترونیكی در ایران است خواهید شد.

امروزه افراد جامعه انتظار دارند تا كلیه خدمات و سرویس‌های دولتی و غیردولتی همراه با پشتیبانی، هدایت و مدیریت دولت، با حداقل هزینه، حداكثر سرعت و حداقل زمان در اختیار آنها قرار گیرد. پاسخ به این انتظار زمانی تحقق خواهد یافت كه دولت با ایجاد زیرساخت‌های مناسب نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در غالب شهرهای الكترونیكی شرایطی را فراهم نماید تا توانایی این امر را داشته باشد كه بهترین خدمات را در كمترین زمان و با بهترین راندمان در اختیار اقشار مختلف جامعه به صورت شبانه‌روزی قرار دهد. تلفن همراه یك فناوری بسیار با نفوذ در جامعه اطلاعاتی امروز است. 57 كشور جهان تا نوامبر 2007 ضریب نفوذ 100 درصد در تلفن همراه داشته‌اند كه این رقم قطعا تا پایان سال 2009 میلادی افزایش قابل ملاحظه‌ای خواهد یافت، همین یك شاخص كه در توسعه شهر الكترونیكی نیز حائز اهمیت است فاصله زیرساخت ارتباطی ما را از یك شهر الكترونیكی به راحتی نشان می‌دهد.

پیامدهای ناشی از تاخیر در روند توسعه شهرهای الكترونیكی  در ایران را چه می‌دانید؟
● در حوزه توسعه كاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند شهرهای الكترونیكی  ایران، تجربه‌ای تلخ وجود دارد كه با تغییر در مدیریت ارشد این حوزه همواره در حال تكرار شدن بوده است. هر مدیری كه مسئولیت كار در این حوزه فنی را ‌پذیرفته است تلاش نموده تا با نوشتن برنامه‌ای مستقل تحت عنوان‌های متفاوت مثل طرح جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات، سند راهبردی توسعه فناوری اطلاعات و برنامه استراتژیك سیاست‌ها و برنامه‌های مسئولین گذشته را محو و سیاست‌های جدید خود را جایگزین كند. یك نمونه مشخص از این تغییر سیاست را می‌توان در دسترسی كشور به پهنای باند زیاد اینترنت بین‌المللی دید. این تغییر سیاست مربوط به تعداد STM1 (خطوط دسترسی به پهنای باند اینترنت بین‌المللی به ظرفیت 155 مگابیت در ثانیه) از 750 عدد كه در دولت هشتم درنظر گرفته شده بود به تعداد 150 عدد در دولت نهم تقلیل یافت.

همین یك مورد نشان می‌دهد كه فقط 20 درصد از تصمیم دولت قبلی در دولت فعلی مورد موافقت قرار گرفته و از آن هم فقط 50 درصد برنامه تحقق یافته است! خود این تغییر مدیریت‌ها و سیاست‌ها یكی از عوامل موثر در تاخیر توسعه شهرهای الكترونیكی  در ایران بوده است و نشان از نبود یك برنامه ملی غیر قابل تغییر می‌باشد. این نگاه غیركارشناسی در حوزه مدیریت فناوری اطلاعات كشور  از سویی و عدم توجه به اهداف درازمدتی كه در چشم‌انداز مصوب 20 ساله نظام و  برنامه‌های توسعه 5 ساله و دیگر  مستندات كشور از سویی دیگر باعث به خطر افتادن منافع و امنیت ملی بوده است. در حوزه شهرهای الكترونیكی  كه موضوع كاملا فنی است و تجربیات مختلفی از آن وجود دارد نباید چنین سیاست‌های متفاوتی وجود داشته باشد.
پیامدهای ناشی از تاخیر در روند توسعه شهرهای الكترونیكی  در ایران را می‌توان در مسیر تغییر مدیریت‌ها و بی‌توجهی به سیستم‌های یكپارچه دانست. شهر الكترونیكی یك سیستم یكپارچه است و باید از این منظر به آن توجه ویژه داشت.

حالا به نظر شما راه‌كارهای برون رفت از چالش‌های موجود كدامند؟
● برای برون رفت از چالش موجود و دست یافتن به مسیری كه تاخیر در تصمیم‌سازی‌ها و اجرا باعث عقب‌افتادگی در توسعه این فناوری مفید در كشور نگردد، راهكارهای متفاوتی وجود دارد. شاید یكی از بهترین راهكارها دخالت بیش از پیش بخش خصوصی در توسعه شهرهای الكترونیكی و كاربردهای آن در كشور باشد. تنها با تكثیر و توزیع امكانات شركت‌های دولتی در این حوزه بین شركت‌های بخش خصوصی، در راستای تحقق سیاست‌های كلی اصل 44، می‌توان امید داشت كه اتفاق جدیدی كه منجر به توسعه این فناوری در كشور باشد اتفاق بیفتد. با این وجود باید راه‌كارهای متفاوت دیگری را در حوزه‌های مختلف مدنظر داشت كه در دومین كنفرانس شهر الكترونیكی به بعضی از آنها پرداخته شده است. در نهایت باید از تلاش‌های جهاد دانشگاهی و همه نهاد‌ها و مراكز دست‌اندر كار این كنفرانس تشكر كنیم كه زمینه برگزاری آن ارزشمند را فراهم آوردند.