نظرسنجی

شما از چه طریق با این سایت آشنا شدید؟






پر بيننده ترين مطالب

دولت الكترونیكی و خدمات دولت الكترونیكی

بخش اول



تعداد بازدیدکنندگان 4315 بازدید نسخه چاپی

دولت‌الكترونیك، استفاده سهل و آسان از فناوری اطلاعات به منظور توزیع خدمات دولتی به صورت مستقیم به مشتری، به صورت 24 ساعته و 7 روز هفته می‌باشد. دولت‌الكترونیك شیوه‌ای برای دولت‌ها به منظور استفاده از فناوری جدید می‌باشد كه به افراد تسهیلات لازم جهت دسترسی مناسب به اطلاعات و خدمات دولتی، اصلاح كیفیت خدمات و ارائه فرصت‌های گسترده‌تر برای مشاركت در فرآیندها و نمادهای مردم سالار را اعطا می‌كند. دولت‌الكترونیك، یك دولت ارقامی دیجیتالی بدون دیوار و یك دولت بدون ساختمان و سازمانی مجازی است كه خدمات دولتی را به صورت بلاواسطه به مشتریان ارائه می‌دهد و موجب مشاركت آنان در فعالیت‌های سیاسی می‌گردد. در پژوهشی كه توسط مركز مطالعات ارتباطات و فناوری‌های نوین مركز پژوهش‌های مجلس انجام شده است، به بررسی موضوع دولت الكترونیكی و خدمات آن همچنین بررسی موردی نمونه‌های موفق دولت الكترونیك در دیگر كشورها پرداخته شده است.

دولت الكترونیك یك شكل پاسخگویی از دولت می‌باشد كه بهترین خدمات دولتی را به صورت بلاواسطه به شهروندان ارائه می‌دهد و آنها را در فعالیت‌های اجتماعی شركت می‌دهد، بنابراین مردم دولتشان را بر سرانگشتان خویش خواهند داشت. دولت ‌الكترونیك استفاده از فناوری به منظور تسهیل امور دولت از طریق ارائه خدمات و اطلاعات كارا و موثر به شهروندان و شركت‌های تجاری و تولیدی می‌باشد. دولت‌ الكترونیك تركیبی از فناوری اطلاعات شبكه تار عنكبوتی جهان‌گستر وب به منظور ارائه خدمات به طور مستقیم به عامه مردم است.

مشتریان دولت الكترونیك
مشتریان دولت الكترونیك را می‌توان به طور كلی به سه دسته تقسیم كرد:
- شهروندان
- بنگاه‌های اقتصادی
- موسسات دولتی
مشتریان ‌دولت الكترونیك از طریق پایگاه‌های تار عنكبوتی دولت الكترونیك می‌توانند در فعالیت‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی شركت نمایند. یكی از اهداف اساسی دولت‌ الكترونیك تحقق بخشیدن به مردم سالاری الكترونیكی می‌باشد كه تمامی شهروندان بتوانند در سرنوشت خویش دخالت داشته باشند. با این عمل و با مشاركت گسترده مردم در واقع دولت ماهیتی غیررسمی به خود می‌گیرد و شهروندان می‌توانند به طور كامل با دولت در تعامل باشند.

شهروندان، بنگاه‌های اقتصادی و موسسات دولتی می‌توانند از طریق دولت الكترونیك فعالیت‌های گوناگونی نظیر موارد زیر را انجام دهند:
پرداخت مالیات و عوارض، تجدید گواهینامه، دریافت و تجدید جواز كسب، ثبت شركت، عقد قرارداد، ثبت ازدواج و طلاق، ثبت تولد و مرگ، انجام فعالیت‌های مالی و اعتباری، شركت در انتخابات، پركردن فرم‌های الكترونیك برای مقاصد مختلف، بازدید از موزه‌ها، استفاده از كتابخانه‌های مجازی، تعامل با نهادهای مختلف دولتی و تجاری و اجتماعی، پرداخت صورت حساب‌های مختلف مثل صورت حساب آب و برق و تلفن و گاز، دریافت اجازه ساخت‌وساز ساختمان، دریافت اطلاعات مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و موارد دیگر.

دولت الكترونیك
می‌توانیم یك مدل سه گانه ارتباط بین دولت، مراكز تجاری و شهروندان به صورت زیر داشته باشیم:
1 - جنبه‌های اصلی دولت الكترونیكی در مدل سه گانه دولت الكترونیكی
فرآیندها و ساختارهایی كه روابط بین دولت و اجزای آن را تعیین می‌كنند. فرآیندها و ساختارهایی كه روابط بین دولت و كارمندان آن را تعیین می‌كنند.
2 - جنبه‌های اصلی مراكز تجاری الكترونیكی در مدل سه گانه دولت الكترونیكی:
فرآیندها و ساختارهایی كه ارتباط بین دولت و بازار را تعیین می‌كنند. فرآیندها و ساختارهایی كه ارتباط بین دولت و بخش‌های خصوصی را تعیین می‌كنند.
3 - جنبه‌های اصلی شهروند الكترونیكی در دولت الكترونیكی
- خصوصیات انواع دولت الكترونیكی
خصوصیات نمونه‌های دولت الكترونیكی در جدول شماره 1 دسته‌بندی شده است.
- بررسی كوتاه دولت الكترونیكی در چند كشور
بسیاری از كشورها از اروپا و آسیا و آمریكای جنوبی و آفریقا در حال توسعه دولت الكترونیكی خود هستند. در زیر به صورت خلاصه این پیشرفت‌ها را بررسی می‌كنیم.

استرالیا: ارائه همه خدمات رفاه عمومی به صورت الكترونیكی بر روی اینترنت- تاسیس یك مركز اطلاعات به عنوان مكانی برای دستیابی به اطلاعات خدمات دولتی- امكان پرداخت الكترونیكی قبض‌ها به دولت- تاسیس یك اینترنت دولتی برای ارتباطات امن online
كانادا: دولت الكترونیكی براساس اصول زیر تاثیرگذار بوده است: پاسخگویی به تقاضاهای عمومی برای داشتن دولتی پاسخگو- داشتن دولتی با حداقل هزینه اقتصادی- تخصیص منابع دولتی برای افراد شایسته‌تر
چین: پروژه دولت online، 5 مورد مهم را پوشش می‌دهد: انتقال كلیه اطلاعات دولتی از قبیل قوانین، وظایف و ساختارهای سازمان‌های دولتی به اینترنت، به گونه‌ای كه  توسط مردم قابل استفاده باشد.- اسناد دولتی، آرشیوها و بانك‌های اطلاعاتی به صورت online قابل دسترسی است- كلیه امور  اداری روزانه به صورت online انجام می‌شود- افزایش قابلیت مدیریت online  مدیران دولتی- انجام كلیه امور تجاری به صورت online

دانمارك: دولت الكترونیكی در این كشور بر پایه اصول زیر است: جامعه اطلاعاتی برای همه- درك مفهوم دهكده جهانی توسط مردم- وجود اینترنت با پهنای خط بالا برای موسسات تحقیقاتی- استفاده از انتشارات online- استفاده از IT درشركت‌های دانماركی- استفاده از IT درآموزش- مدیریت الكترونیكی
فنلاند: دولت الكترونیكی باعث گسترش موارد زیر شده است: اشتراك اطلاعات بین موسسات دولتی- استفاده از نامه‌های الكترونیكی- پرداخت الكترونیكی در بعضی موارد- تجارت الكترونیكی- استفاده از كارت‌های هوشمند- استفاده از كیوسك‌های اینترنتی- وجود ارتباطات و اسناد به صورت الكترونیكی
فرانسه: در این كشور از IT به عنوان ابزاری برای مدرن كردن و پیشرفت دولت الكترونیكی استفاده می‌شود.

نیوزلند: ازجمله كشورهایی است كه با استفاده ازIT زندگی را برای مردم خود بهتر كرده است.
انگلستان: چهار اصل مهم دراستراتژی دولت الكترونیكی این كشور به شرح زیراست:
ارائه خدمات بر محور سلایق شهروندان- قابل دسترسی‌تركردن خدمات دولتی- استفاده از اطلاعات به صورت كارآمدتر- توجه به این مسئله كه تبعیضی بین شهروندانی كه به امكانات دولت الكترونیكی دسترسی دارند، با آنهایی كه ندارند به وجود نمی‌آیند.
- مدل‌های اطلاع‌رسانی و ارائه خدمات دولت الكترونیك

مدل انتشاری
مبنای این مدل، انتشار اطلاعات دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی برای همه اقشار جامعه است تا بر اساس آن بتوانند بهتر تصمیم‌گیری كنند. این مدل به شهروندان كمك می‌كند كه بدانند چه خدمات دولتی ارائه می‌شوند و چگونه می‌توان به آنها دسترسی پیدا كرد. همچنین در این مدل، اطلاعات مربوط به اقدامات و عملكرد دولت در اختیار حوزه وسیعتری از مردم قرار می‌گیرد. مزیت این مدل آن است كه یك شهروند مطلع بهتر می‌تواند از خدمات ارائه ‌شده استفاده كند. استفاده از این مدل وضعیت فقدان اطلاعات كه در كشورهای در حال توسعه متداول است، را اصلاح می‌كند. از ویژگی‌های اصلی این مدل عبارت است از:
- قراردادن قوانین و مقررات دولتی به صورت online
- در دسترس قراردادن نام، آدرس، پست الكترونیكی و شماره تلفن و فاكس ادارات و سازمان‌های دولتی و اطلاعات خدمات ارائه ‌شده توسط آنها به صورت online
- در دسترس قراردادن اطلاعاتی از قبیل طرح‌ها، بودجه، هزینه و گزارش عملكرد سازمان‌های دولتی به صورت online


خصوصیات انواع دولت الكترونیكی

 

مدل جریان اطلاعات حساس
 این مدل مبتنی بر انتشار اطلاعات حساس مورد نیاز مخاطبان خاص می‌باشد. اطلاعات حساس در یك دولت ناكارآمد به سهولت در دسترس قرار نمی‌گیرند. به عنوان مثال می‌توان اطلاعات مربوط به فساد درباره یك وزارتخانه یا زیرمجموعه‌های آن را به صورت online به سازمان‌های بازرسی اطلاع داد و یا اطلاعاتی را در اختیار گروه‌های خاصی قرار داد كه معمولاً افشا نمی‌شوند، مانند اطلاعات در مورد اثرات مخرب زیست محیطی صنایع مختلف.

مدل تحلیل مقایسه‌ای
این مدل برای كشورهای در حال توسعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این مدل نقاط ضعف و قوت دولت با هم مقایسه شده و جنبه‌های مختلف نقاط ضعف و اثر آن بر مردم بررسی و تحلیل می‌شود. این مقایسه را می‌توان در یك بازه زمانی انجام داد تا بتوان با تحلیل وضعیت گذشته و آینده، میزان اثربخشی را تعیین نمود. این مدل بر استفاده از ICT برای به ‌دست‌ آوردن اطلاعات در دسترس، در حوزه عمومی یا خصوصی و مقایسه آن با مجموعه اطلاعات شناخته ‌شده مبتنی است. نتیجه این مقایسه، یادگیری و استدلال‌های راهبردی است. در این مدل به ‌طور پیوسته بهترین روش‌ها در قلمرو دولت جمع‌آوری می‌شوند و سپس به ‌عنوان معیاری برای ارزیابی سایر روش‌های به‌كار گرفته ‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مدل مشاركت عمومی
 این مدل یكی از رایج‌ترین مدل‌های دولت الكترونیكی است و به كمك آن می‌توان بر روندهای عمومی تصمیم‌گیری، تأثیر گذاشت. این مدل روی جریان برنامه‌ریزی و هدایت اطلاعات بنا شده است و به ساختن گروه‌های مجازی كمك می‌كند كه می‌توانند اقداماتی را در دنیای واقعی انجام دهند.
توانایی این مدل در تنوع ایده‌ها، تخصص‌ها و منابع نهفته در جوامع مجازی حاصل از این شبكه‌بندی است. این مدل قادر است منابع انسانی و اطلاعات را فراتر از مرزهای جغرافیایی، ‌سازمانی و دیوان‌سالاری بسیج كند. بعضی راه‌های به‌ كارگیری این مدل به شرح زیر می‌باشد:
- حمایت از بحث‌های عمومی در مورد مباحثی كه از اقبال عمومی بیشتر برخوردارند.
- ایجاد گروه‌های فشار در مورد مسایل كلیدی برای اینكه تصمیم‌گیران را مجبور كنند كه ملاحظات خود را بیان كنند.
- انتشار عقاید گروه‌هایی كه در تصمیم‌گیری دخیل نیستند به حوزه عمومی
- تسهیل مشاركت وسیع‌تر در فرآیند تصمیم‌گیری
- تشكیل گروه تخصصی در موارد خاصی كه اطلاعات متمركز برای كمك به تصمیم‌گیران وجود ندارد.

مدل ارائه خدمات به صورت تعاملی
این مدل نسبت به مدل قبلی از توانایی بیشتری برخوردار است و امكان مشاركت مستقیم اشخاص در فرآیندهای دولتی را فراهم می‌كند.
در این مدل كانال ارتباطی دوطرفه‌ای میان شهروندان و دولت ایجاد می‌شود. اساساً فناوری اطلاعات و ارتباطات این قابلیت را دارد كه هر شخص وارد شبكه دیجیتال شود و ارتباط تعاملی (دوطرفه) برقرار كند. در این مدل از قابلیت‌های ICT برای امور دولت به‌طور كامل استفاده می‌شود و می‌تواند منجر به شفافیت بیشتر فرایند تصمیم‌گیری شود.
بعضی راه‌های به‌كارگیری این مدل به شرح زیر است:
- برقراری كانال ارتباطی دوطرفه با تصمیم‌گیران كلیدی
- انجام رأی‌گیری الكترونیكی برای انتخاب مسئولانی كه می‌بایست با رأی مردم انتخاب شوند.
- انجام نظرسنجی در مورد موضوعاتی كه مورد توجه عمومی هستند.
- دریافت شكایت، پیشنهاد و گزارش‌های مردمی توسط كارمندان معتمد
- برقراری دولت غیرمتمركز
- ارائه خدمات دولتی به صورت online از قبیل بیمه، مالیات، تداركات دولتی، پرداخت و آموزش.

مدل توسعه دولت الكترونیك UNDP
فرآیند حركت به سوی دولتی ایده‌آل در ارائه خدمات، چه به شهروندان، چه به كارمندان و چه به دولت‌‌های دیگر (در هركدام از قالب‌ها و مدل‌های دولتی G2X) دارای سه بخش اصلی می‌باشد.
دوره سازمانی
دوره فناوری و سازمان
دوره تبدیل
دوره سازمانی
در این دوره ابتدا زیرساخت‌های لازم برای پیاده سازی دولت الكترونیك در كل حكومت شكل می‌گیرد. بدین صورت كه به ابتدا وظایف حكومت در مقابل ذی‌نفعانش و همچنین بالعكس مشخص می گردد.
سپس همین وظایف برای زیرساختارهای حكومتی مشخص شده و به همین ترتیب تا سطوح پائین حكومت تمام وظایف مشخص می‌گردد.
گام دوم مشخص كردن فرآیندها است و باید معین شود كه هر درخواستی را حكومت چگونه پاسخ می‌گوید. باید توجه داشت كه در این دیدگاه ما حكومت را به عنوان یك سامانه واحد درنظر می‌گیریم و هر مخاطب، مخاطب كل حكومت است و هر فرآیند او نیازی واحد برای او محسوب می‌شود و ارتباط بین دستگاهی در اصل بر عهده حكومت بوده و دیگر نیازی نیست شهروند برای تامین نیازی واحد از دستگاهی به دستگاهی دیگر مراجعه كند.

در اصل فناوری اطلاعات این امكان را برای دستگاه‌ها فراهم خواهد آورد تا با داشتن ارتباط با یكدیگر (البته به صورت الكترونیكی) كاربران را از مراجعه به دستگاه‌های دیگر بی‌‌نیاز كنند. در حالت ایده‌آل در انتهای این مرحله فعالیت سازمان‌ها مشتری محور شده و هر دستگاه در نقطه تماس با مراجع، خود را موظف به رفع نیاز او می‌داند. چنین نتایجی نه تنها نیازمند تغییر در فرآیندهای موجود هستند بلكه می‌بایست بر پایه تحولات فرهنگی در كل كاركنان و اعضای سامانه حكومت استوار باشند. گاه به دلیل غیرمحسوس بودن این مرحله از حركت به سوی دولت ایده‌آل، در بعضی مدل‌ها آن را حذف می‌كنند.

اما به نظر می‌آید درست است كه بدون استفاده از فناوری ایجاد چنین دیدگاهی در سازمان مشكل است، اما گاه حتی بدون فناوری نیز چنین تفكری می‌تواند بسیار سودمند باشد. این مرحله را می‌توان انجام یك مهندسی مجدد در حكومت دانست. كه هم زمینه را برای ایجاد دولت الكترونیك آماده می‌كند و هم باعث افزایش كیفیت در سازمان‌ها و شفاف‌سازی می‌گردد. بعضی معتقدند مهندسی مجدد و فناوری اطلاعات لازم و ملزوم یكدیگر هستند و هر كدام تواناساز دیگری است. با این دید پیش‌نیاز حركت به سوی دولت الكترونیك، مهندسی مجدد حكومت است.