نظرسنجی

شما از چه طریق با این سایت آشنا شدید؟






پر بيننده ترين مطالب

پیش‏‌بینی روند‌های توسعه بازار فناوری اطلاعات در ایران و جهان در سال جدید



تعداد بازدیدکنندگان 5035 بازدید نسخه چاپی

آنچه كه در این مقاله به چشم می‏خورد، بجز ارائه توضیحاتی مختصر در باب شفاف‏سازی برخی از موضوعات مبهم و نیز تعریف پاره‌ای از واژگان فنی نه‏چندان آشنای به كار گرفته شده، اساساً اشاره‌ای است از یك‌سو به پیش‏بینی‏‌هایی در زمینه روند‌های جهانی توسعه بازار فناوری اطلاعات، و از سویی دیگر، به برخی از اولویت‏‌ها و یا اقدامات مهم كشور در این حوزه.

شایان توجه است كه:
1. در عرصه بین‏المللی، با اشاره به بررسی‏‌های صورت‏پذیرفته توسط تعدادی از مراكز معتبر و صاحب‌نام، تحقیق بازار، بر شناسایی روند‌های توسعه تأكید شده است. این امكان نیز فراهم آمده كه بعضاً بتوان با مراجعه به منابع مربوطه، از رویه‏‌های مورد استفاده آنها مطلع شد و یا به نمودار‌هایی كه در مواردی در پشتیبانی از نظرات خود منتشر نموده‏اند، دسترسی یافت.

2. هرچند بررسی روند‌ها در محدوده آمریكای شمالی صورت پذیرفته، اما با توجه به ماهیت و قابلیت فراگیری این فناوری، نمی‏توان تأثیر دیر یا زود‏هنگام آن بر بازار سایر كشور‌های جهان را نادیده گرفت.

3. در عرصه داخلی، به دلیل عدم دسترسی به گزارشات مستقل و موثق درباره روند‌های توسعه بازار فناوری اطلاعات در ایران، صرفاً به ذكر چكیده‌ای از اخبار اعلام شده توسط برخی از دستگاه‏‌های دولتی كه در رسانه‏‌های رسمی درج شده، بسنده شده است. اینكه آیا اینگونه اقدامات به روند‌های توسعه بازار بخش خصوصی خواهد انجامید یا نه، به قضاوت فردی وابسته است.

در پی سقوط شاخص ارزش سهام در بازار‌های بورس آمریكا در سال 2008 میلادی، پیامد‌های مخرب و یا به عبارتی، سونامی ناشی از آن، تأثیر سوئی از خود بر اقتصاد دنیا به ‏جای گذاشت. این امر باعث شد كه وضعیت بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات جهانی نیز تا اواسط سال 2010 به ‏صورت مخدوش باقی بماند. اما در سال گذشته (سال 2010 میلادی)، نشانه‏‌هایی از بهبود وضعیت اقتصادی پدید آمد. بازار فناوری یاد شده نیز به آن واكنش نشان داد و شاخص‏‌های رشد در این حوزه نمایان گشت؛ البته نه در مقیاس گذشته.

در سال جدید گویا این رشد با شتاب بیشتری به جریان درآمده است. در هم‌سویی و اتفاق نظر با كارشناسان و تحلیگرانی كه معتقدند آگاهی از روند‌های توسعه بازار و یا اقدامات مهم در این حوزه می‏تواند به آمادگی بیشتر ما در مواجهه با موضوعات پیش رو منتهی گردد، این تحقیق صورت پذیرفته است.

بررسی اهم روند‌های جهانی
در ابتدا، پاره‌ای از نتایج حاصل از سومین نظرسنجی سالانه به ‏عمل آمده توسط زیف دیویس (Ziff Davis) — از جمله مراكز تحقیقات بازار معتبر و صاحب‏نام جهانی در زمینه تحلیل و پیش‏بینی روند‌های حاكم در حوزه فناوری — منعكس می‏گردد (منبع: مجله بیس‏لاین  http://www.baselinemag.com/c/a/IT-Management/Top-10-Tech-Trends-of-2011-675363/).

خاطر نشان می‏دارد كه مركز مزبور نخست به این موضوع اشاره می‏كند كه تعابیر متعددی در رابطه با تعریف «روند» مطرح است؛ از جمله اینكه آن را می‏توان نشانگر مقایسه یك‏ سری اعداد با یكدیگر در زمان‏‌های مختلف به شمار ‏آورد، و یا اینكه حكایتی‏ برشمرد در رابطه با امكان وقوع چیزی در بازار. با تأكید بر این نكته كه تعریف دوم بیشتر برای آن مركز مصداق داشته است، آن را رویكردی خطاب می‏دارد كه به ‏منظور گمانه‏زنی و پیش‌بینی اهم گرایش‏‌ها در حوزه بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال 2011‏ مبنا قرار داده است.

توضیح بیشتر اینكه در حدود 400 تن از مدیران ارشد و میانی شركت‏‌های منتخب از منطقه آمریكای شمالی در این نظرسنجی مشاركت ورزیده‏اند. این شركت‏‌ها طیف وسیعی از فعالیت‏‌ها در حوزه ICT را تحت پوشش قرار داده و هر یك از آنها دارای حداقل 100 كارمند بوده است (منبع: مجله بیس‏لاین).

روند شماره 1: امنیت
مقوله «امنیت» كه از آن به ‏عنوان «امنیت در فضای سایبر» (Information Security) نیز یاد می‏شود، بازگشت مجدد خود را در صدر موضوعاتی كه مدیران مورد بررسی با آن دست‏ به گریبانند، نمایان ساخته است. به ‏نظر می‏رسد كه مقوله یاد شده را می‏توان بزرگ‌ترین دغدغه و چالش پیش روی گردانندگان و مسئولین IT آن سازمان‏‏‌ها در این سال نامید. بنا به اظهار گای كوریر (Guy Currier)، مدیر ارشد بخش تحقیقات زیف دیویس، در حالی‌كه پیش‏بینی می‏شود بازار بطور كلی عرضه‏كنندگان محصولات/خدمات نامرغوب در این زمینه را پس خواهد زد، ولیكن برای آن ‏دسته از فعالانی كه حرف واقعی برای گفتن دارند، سالی پررونق در انتظار است.

روند شماره 2: هوشمندی كسب‏وكار
شواهد گواه از آن دارد كه در سال 2010، سازمان‏‌ها تا حد زیادی متوجه ارزش ذی‌قیمت اطلاعات مندرج در شبكه‏‌های اجتماعی/تعاملی تخصصی شده‏ و از این‏رو سعی به ‏عمل خواهند آورد كه از بازخورد منابع این‌چنینی الهام گرفته و خود را با آن سازگار سازند. در حالیكه روند توسعه برنامه‏‌هایی مبتنی بر كاربرد‌های خاص سازمان‏‌ها ادامه خواهد یافت، انتظار می‏رود كه تمركز سازمان‏‌ها در سال پیش‏رو عمدتاً بر موضوعاتی نظیر «تحلیل كسب و كار» (Business Analytics – “BA”) و «مدیریت دانش» (Knowledge Management – “KM”) معطوف گردد. برگرفته از این جریان، توسعه و استقرار سیستم‏‌های هوشمندی كسب‏وكار (Business Intelligence – “BI”)، رشد سرشاری را تجربه خواهد نمود.

روند شماره 3: شبكه‏‌های پردازش مركزی مبتنی بر وی. دی. آی.
برخلاف سال 2010 كه سال رشد وی. دی. آی. (Virtual Desktop Infrastructure – “VDI”) محسوب می‏شد، سال جدید (2011) را می‏توان سال ارزیابی این فناوری از نقطه نظر منافع اقتصادی، امنیت، امكانات مدیریتی، صرفه‏جویی در مصرف انرژی و متعاقباً، برنامه‏ریزی و تدوین استراتژی در خصوص آن دانست. ناگفته نماند كه این فناوری كه در واقع نوعی رایانش از خانواده خادم و مخدومی (Client Server) به حساب می‏آید، نیازمند میزبانی سیستم‏ عامل رایانه‏‌های شخصی بر روی یك سرور است؛ بدین معنی كه رایانش واقعی در آنجا صورت می‏گیرد. در نتیجه، دستگاه تحت اختیار كاربر صرفاً به یك رایانه مختصر و مفید تبدیل می‏شود كه برای استفاده به صورت یك پایانه شبكه‌ای طراحی و تنظیم گردیده است. بر این اساس، به جای خرید و استفاده از تعداد انبوهی از رایانه‏‌های شخصی تمام‏عیار، برای مثال، در یك محیط آموزشی گسترده، می‏توان از فناوری وی. دی. آی و تین كلاینت (Thin Client) به عنوان گزینه‌ای مقرون به صرفه استفاده به عمل آورد.

روند شماره 4: گونه‏‌های پیشرفته مجازی‏سازی
با عنایت به مزایای متنوع «مجازی‏سازی» (Virtualization) – از قبیل كاهش هزینه‏ها، قابلیت رشد و افزایش انعطاف‏پذیری – برای سازمان‏‌ها، سال جدید شاهد فعالیت‏‌های فراوان در این حوزه خواهد بود؛ به ویژه اگر این مورد با بهره‏گیری از فناوری‏‌هایی چون وی. دی. آی. و رایانش ابری همراه گشته و پاسخگویی به نیازمندی‏‌های پیشرفته سازمان‏‌ها در آن لحاظ شده باشد.

در این میان، «مجازی‏سازی سرور» (Server Virtualization) و «مجازی‏سازی ذخیره‏سازی» (Storage Virtualization) عمده توجه سازمان‏‌ها را به سمت خود جلب خواهد نمود. به رغم اینكه به دلیل تفكیك قائل نشدن بین «مجازی‏سازی برنامه‏‌های كاربردی» (Application Virtualization) از دیگر فرم‏‌های مجازی‏سازی در نظر‏سنجی به عمل آمده توسط زیف دیویس، نمی‏توان به صورت مشخص درباره روند رشد آن اظهار نظر نمود، ولیكن این استنباط وجود دارد كه این مورد نیز از مقبولیت شایانی برخوردار خواهد شد. به هر جهت، گویا چند سالی طول خواهد كشید تا بتوان آنطور كه بایست بر روند رشد مقوله «مجازی‏سازی شبكه‏ای» (Network Virtualization)، به گونه‌ای هم‏طراز با سایر زمینه‏‌های مورد اشاره، ‏حساب بازكرد.

روند شماره 5: محصولات/خدمات در حوزه سیستم‏‌های سیار
بازار بزرگی در زمینه محصولات/خدمات «سیار» (Mobile) و بطور كلی، در حوزه‏‌هایی چون «دسترسی از راه دور» (Remote User Access)، «كار از راه دور» (Telecommuting) و نظیر آن، پیش‏بینی شده است. سكان‏دار و عامل به حركت درآورنده چرخه این روند را اساساً می‏توان كاربران و كاركنان سازمان‏‌ها به حساب آورد كه متقاضی فناوری‏‌های متنوع در این رابطه هستند. هرچند علایم ثبات بازار در زمینه كنفرانس ویدیویی تا حدی محسوس است، ولیكن بازار «شبكه‏‌های بی‏سیم» (Wireless Networking)، و نیز بازار‌های مربوط به دیگر انواع محصولات/خدمات سیار، با رشد قابل ملاحظه‌ای مواجه خواهد شد.

در اینجا لازم است به این موضوع نیز توجه شود كه شركت تحقیقاتی گارتنر (Gartner) كه بسیاری از سازمان‏‌ها و تحلیلگران جهانی گزارشات آن را ملاك قرار داده و با تكیه بر آن تصمیمات راهبردی اتخاذ می‏نمایند، با شكفتن و تحلیل این مقوله، موارد زیر را مشابه پیش‏بینی سال 2010 خود در این خصوص، به عنوان زیرمجموعه‏‌های حائز اهمیت در این حوزه برای سال 2011 خطاب نموده است (منبع: شركت گارتنر):

 Bluetooth (3 and 4)
 The Mobile Web
 Mobile Widgets
 Platform-Independent Mobile AD Tools
 App Stores
 Enhanced Location Awareness
 Cellular Broadband
 Touchscreens
 M2M
 Device-Independent Security

روند شماره 6: رایانش انبوه یا ابری
همچنانكه در سال گذشته شاهد حركت‏‌های چشمگیر سازمان‏‌ها به سوی بهره‏گیری از امكانات «رایانش انبوه یا ابری» (Cloud Computing) بوده‏ایم، سال جدید نشان از حالت توسعه‏یافتگی بیشتر و یا بلوغ این روند دارد. در واقع، می‏‌توان اینگونه اذعان داشت كه پرآوازه‏ترین بخش این نوع رایانش كه از آن به عنوان «ارائه خدمات نرم‏افزاری در فضای اینترنت» (“SaaS” Software as-a-Service --) نام برده می‏شود، از آزمون محك‏زنی طی سال‏‌های اخیر سربلند بیرون آمده و می‏رود كه موقعیت پایدار خود را به تثبیت برساند. گفته می‏شود كه محك‏زنی مورد اشاره، عمدتاً از منظر‌های زیر صورت پذیرفته است:
 توان كاهش هزینه‏ها

 كارآیی توسعه‏‌یافته
 امكان ارتقاء سریع و دائم نرم‏افزار
 سازگاری بیشتر فرمت اسناد با یكدیگر و قابلیت دسترسی جهانی به آن
 ظرفیت نامحدود ذخیره‏سازی
 اطمینان بیشتر به داده‏‌ها
 در اختیار بودن جدیدترین نسخه‏‌های نرم‏افزار و آخرین دستاورد‌های سخت‌افزاری و مخابراتی
 استقلال از سخت‏افزار
 دسترسی بیشتر بخش‏‌های مختلف سازمان به سازوكار‌های تعاملی (Collaborative Solutions)

شایان ذكر است كه به دلیل پیچیدگی‏‌های مرتبط با فناوری‏‌های قابل به كارگیری در این حوزه‏ و حجم بالای سرمایه‏گذاری در این خصوص، هم‌اكنون شركت‏‌های محدودی در جهان قادر به ارائه خدمات جامع و پیشرفته در این زمینه هستند، در حالی كه متقاضیان اینگونه خدمات را هر دو بخش دولتی و خصوصی تشكیل می‏دهند. همگام با بسط امكانات فراهم گردیده، دامنه خدمات عرضه شده در این حوزه می‏رود مواردی چون «پلتفرم به عنوان سرویس» (“PaaS” Platform as-a-Service --) را نیز در ابعادی كلان دربرگیرد.


روند شماره 7: كسب‏وكار الكترونیك
برای محصولات/خدماتی كه در راستای اهداف تجاری سازمان‏‌ها عرضه می‏گردند، بازار مناسب و سود‏آوری در سال 2011 پیش‏ رو است؛ چرا كه در حدود 45 درصد از سازمان‏‌های مورد بررسی علاقه‌مندی وافری را نسبت به درآمدزایی و كاهش هزینه‏‌ها از طریق بهره‏گیری از IT در حوزه «بهبود فرایند‏‌های كسب‏وكار» (Business Process Improvement – “BPI”) خود اعلام داشته‏اند. هرچند بازار همچنان نوید‏بخش رشدی قابل ملاحظه برای سازوكار‌های بنیادی در حوزه «كسب‏وكار الكترونیكی» (eBusiness) – همانند «برنامه‏ریزی منابع سازمان» (Enterprise Resource Planning – “ERP”) و «مدیریت روابط با مشتریان» (Customer Relation Management –“CRM”) – می‏باشد، ولیكن به نظر می‏رسد كه در مقایسه با سایر سازوكارها، سیستم‏ها/خدمات مبتنی بر BPI بتواند سهم به مراتب بزرگ‌تری را از آن خود سازد.

روند شماره 8: سرمایه‏گذاری در زمینه سخت‏افزار
 با یك پله صعود در مقایسه با جایگاه این مقوله در جدول پیش‏بینی‏‌های سال قبل، زیف ‏دیویس، سرمایه‏گذاری سازمان‏‌ها در زمینه سخت‏افزار نشان از رشد فزاینده این مقوله دارد. قدیمی‏شدن سیستم‏ها، كاهش موجودی سخت‏افزاری ذخیره‏شده در انبارها، و به ویژه، استقبال سازمان‏‌ها از نسخه 7 ویندوز، از جمله عواملی به حساب می‏آید كه باعث تداوم روند صعودی سرمایه‏گذاری در این زمینه شده است. از سویی دیگر، با وجود تأكید سازمان‏‌ها بر كاهش میزان سرمایه‏گذاری، به نظر می‏رسد كه سرمایه‏گذاری در زمینه سخت‏افزار مشمول این قاعده نمی‏گردد.

روند شماره 9: تمركز‏زدایی فناوری
روند دیگری كه سیری صعودی را می‏پیماید، بازاری است كه به موجب تمركز‏زدایی فناوری ایجاد شده است. به عبارتی، افزایش میزان مشاركت كاربران و مصرف‏كنندگان نهایی در برخی از تصمیم‏گیری‏‌های مرتبط با محیط‏‌های تكنولوژیك سازمان، عاملی در جهت بروز این روند به حساب می‏آید. سؤالی كه در اینجا مطرح می‏شود این است كه آیا این نوع تمركز‏زدایی و دخیل نمودن افراد غیر متخصص به جای قشری مجرب و كارآزموده، منجر به كاهش میزان اثربخشی مدیران IT نمی‏گردد؟ پاسخ به این سؤال عموماً اینگونه داده می‏شود كه این امر تا حد زیادی بستگی به حالت‏‌های خاص خود دارد و از این‏رو، هر نوع موضوع و یا سرفصلی را دربرنمی‏گیرد.

به هر صورت، به نظر می‏‌رسد این سیاست خود یكی از تكنیك‏‌های قابل اعمال و به كارگیری توسط مدیران IT محسوب می‏شود و به منزله نادیده گرفتن نقش پشت‏صحنه مدیریت در زمینه توسعه و تست سیستم‏‌ها و یا سایر امور معمول، قابل تعبیر و تفسیر نیست. خاطر نشان می‏دارد كه ترغیب كاركنان توسط مدیران جهت ایفای نقش‏‌های سازنده در زمینه‏‌هایی چون به اجرا درآوردن سیستم‏‌های تجارت الكترونیك، مانیتورینگ مشتریان و یا برقراری تعاملات هرچه بیشتر با مخاطبین در شبكه‏‌های اجتماعی/تعاملی تخصصی، مزایای متعددی را برای سازمان به همراه می‏آورد؛ مزایایی به مراتب افزون بر مضرات منسوب به آن.


روند شماره 10: ارتباطات هماهنگ
با توجه به خواسته همیشگی سازمان‏‌ها جهت دستیابی به امكان ارسال و دریافت بی‏دغدغه و كارآمد اطلاعات متنی، صوتی، تصویری و یا ویدیویی، در قالب یك ساختار واحد ارتباطی، عرضه‏كنندگان محصولاتی كه جوابگوی این منظور باشند، با استقبال گرم بازار در سال جدید مواجه خواهند شد. در واقع، بازار محصولات در حوزه «ارتباطات هماهنگ یا واحد» (Unified Communications – “UC”)، بیانگر آخرین روند از 10 روند اصلی رشدی می‏باشد كه زیف دیویس در سال 2011 بر آن انگشت نهاده است.

اما از بعد اقتصادی قضیه، طبق پیش‏‌‌بینی گارتنر، حجم تعاملات مالی جهانی در حوزه IT در سال 2011 به مرز 6/3 ترلیون دلار خواهد رسید. این در حالی است كه با 4/5 درصد رشد در مقایسه با سال 2009، حجم تعاملات مالی جهانی در سال 2010 مبلغ 4/3 ترلیون دلار عنوان شده است. به بیانی دیگر، گارتنر معتقد است كه یك رشد 1/5 درصدی در سال جدید در راه است. این در حالی است كه آی. دی سی. (IDC)، از دیگر مراكز معتبر تحقیقاتی جهانی، این مبلغ را 6/1 ترلیون دلار، یعنی كمتر از نصف مبلغی عنوان داشته كه گارتنر آن را برآورد نموده است. این احتمال هم وجود دارد كه IDC بازار تعاملات اقتصادی در حوزه مخابرات را در این پیش‏بینی لحاظ نكرده باشد.

بنا به اعلام گارتنر، بخش عمده‌ای از حجم انبوه تعاملات مالی در سال جدید به افزایش تقاضای بازار برای تجهیزات مخابراتی كه گفته می‏شود با یك رشد معادل 1/9 درصدی به 65/1 ترلیون دلار خواهد رسید، مربوط می‏شود. در این میان، از فروش اسمارت‏فون (SmartPhone) در بازار‌های جا افتاده و تجهیزات وایت‏باكس (White Box Devices) در بازار‌های نوظهور، به عنوان پیشروان این سیر صعودی نام برده شده است.

گارتنر همچنین حجم بازار IT آسیا را در سال 2011 مبلغ 652 میلیارد دلار پیش‏بینی نموده كه نشان از 57 میلیار دلار افزایش در مقایسه با سال 2010 دارد. ضمن اینكه این شركت معتقد است این روند رشد طی سه سال آینده كماكان ادامه خواهد یافت. بنا به اظهار آنها، بالاترین میزان افزایش تقاضا در آسیا مربوط به بازار نرم‏افزار خواهد بود (منبع: زی. دی. نت آسیا).

از طرفی دیگر، طبق اعلام شركت تحقیقاتی ماركت ریسرچ مدیا (Market Research Media) كه عمدتاً بازار دولت فدرال آمریكا را مورد بررسی قرار می‏دهد، حجم بازار در این حوزه در خلال یك دوره پنج‏ساله (طی سال‏‌های 2011 الی 2015) مبلغ 533 میلیارد دلار پیش‏بینی شده است.
به گزارش ماركت ریسرچ مدیا، دولت آمریكا با توجه به سیاست‏‌هایی چون كاهش هزینه‏‌های IT بدون از دست دادن راندمان كار و به كارگیری فناوری‏‌های جدید، فناوری‏‌های زیر را سرلوحه اقدامات خود قرار داده است:
 
هوشمندی كسب‏وكار (Business Intelligence)
 رایانش ابری (Cloud Computing)
 امنیت در فضای سایبر (Cyber Security)
 سیستم‏‌های كشف الكترونیك (eDiscovery)؛ از قبیل كشف و اثبات جرم جهت استناد در مراجع قضایی
 سیستم‏‌های اطلاعات جغرافیایی (Geographic Information System – “GIS”)
 فناوری اطلاعات سلامت (Health Information Technology – “HIT”)
 رایانش كارآمد (High Performance Computing)؛ عموماً با استفاده از سوپر رایانه‏‌ها و پردازش‏‌های موازی
 
سیستم‏‌های مدیریت بانك‏‏‌های اطلاعاتی غیر رابطه‌ای (Non-Relational Database Management Systems)
 نرم‏افزار‌های متن‌باز (Open Source)
 شبكه‏‌های هوشمند توزیع برق (Smart Grid) 
 معماری سرویس‏گرا (Service-Oriented Architecture – “SOA”)
 برگزاری رویداد‌های مجازی (Virtual Events )
 مجازی‏سازی (Virtualization)
 انتقال داده و صوت به صورت بی‏سیم (Wireless Voice and Data)
(منبع: ماركت ریسرچ مدیا)

نگاهی اجمالی به اهم تحولات تأثیرگذار داخلی در حوزه فناوری اطلاعات
در این مقطع، با مروری بر یك‏سری كلان‏پروژه‏‌ها در دست انجام، توسط برخی از دستگاه‏‌های كشور و اولویت‏‌های اعلام شده‏‏، سعی به عمل خواهد آمد تا زمینه‏ برای شناسایی روند‌های توسعه بازار در این خصوص فراهم گردد.  برای مثال، به گفته خبرگزاری مهر، سند جامع نقشه راه دولت الكترونیك با محوریت سیاست‏‌های كلی نظام و با توجه به اسناد بالادستی توسعه كشور و زیرساخت‏‌های موجود تدوین شده و هم‏اكنون مراحل نهایی تصویب را در كارگروه دولت الكترونیك می‌گذراند.

به موجب این سند، دستگاه‏‌های اجرایی موظف می‏گردند كه تمامی خدمات خود را به صورت الكترونیكی به مردم ارائه دهند. در مجموع، 260 پروژه متناسب با مأموریت هر دستگاه تعریف شده است. توسعه كمی و كیفی خدمات الكترونیك، استانداردسازی ارائه این نوع خدمات و یكپارچه‏سازی كانال‏‌های ارائه خدمات الكترونیك از جمله اهداف 5گانه این برنامه می‏باشد؛ ضمن اینكه الكترونیكی شدنِ 23 خدمتِ دارای بیشترین متقاضی را در اولویت خود جای داده است (منبع: خبرگزاری مهر).

سیاست روز، با استناد به اظهارات وزیر محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات، از فناوری اطلاعات به عنوان محور هدفمندی یارانه‌‌ها نام برده است. نظر به اهمیت این حركت در راستای نیل به اهداف كلان و اقتصادی كشور، این مورد می‏تواند موجب به حركت درآوردن بازار بشود، ولیكن از جزئیات آن فعلاً اطلاعی در دست نیست.

این پایگاه، ضمن اشاره به راه‌اندازی مركز فناوری اطلاعات در تمامی وزارتخانه‌‌ها تحت مدیریت بالاترین دستگاه اجرایی كشور، در تشریح دامنه فعالیت‏‌های صورت پذیرفته در زمینه تجارت الكترونیك، به توضیح درباره پروژه‏‌هایی مانند سامانه خرید متمركز الكترونیكی‌ و نیز امضای دیجیتالی كه از حمایت وزارت بازرگانی برخوردار است پرداخته و می‏افزاید كه با كاربرد امضای دیجیتال، شاهد ورود بسیاری از فعالیت‌‌ها به فضای مجازی خواهیم بود. از جمله موارد دیگری كه سیاست روز بر آن انگشت می‏نهد، می‏توان نكات زیر را یادآور شد:

بانكداری الكترونیكی كه گفته شده امروزه به سمت یكپارچگی و ارتقای محض در حال حركت است.
 راه‌اندازی سامانه مالیات الكترونیكی كه هزینه‌های آن در حدود 400 میلیارد تومان برآورد شده است.
 اجرای پروژه سامانه گمرك الكترونیكی كه گفته می‏شود در آینده‌ای نه چندان دور به بهره‏برداری می‏رسد. افتتاح فاز اول پروژه Core و Super Core مخابرات كه پیش‏بینی شده است ظرفیت زیرساخت‌‌های ارتباطی كشور به موجب آن تا 11 برابر افزایش یابد.


 اقدامات صورت‏پذیرفته در حوزه امنیت فضای تبادل اطلاعات كه گفته شده است با ابلاغ دستورالعمل اجرایی ISMS، بسیاری از خلأها جبران شده و دستیابی به سطح مطلوبی از كیفیت و گسترش سیستم‌های امنیتی امكان‏پذیر خواهد شد. در حوزه آموزش، به طرح اتصال مدارس كشور به شبكه اطلاعات، تهیه ‌سند جامع نظام بانكی آموزش و پرورش، اصلاحات ساختار فناوری اطلاعات، اتصال 60 هزار نقطه از مدارس كشور به اینترانت ملی، استخدام 200 نخبه برای فناوری استان‌ها، تهیه نقشه راه مدارس هوشمند در كشور، تشكیل شبكه رشد، ثبت‌نام اینترنتی، راه‌اندازی سامانه‌های جامع آموزشی، برنامه‌ریزی آماری، مدیریت پرسنل، اتوماسیون اداری و سیستم‌های متمركز تحت وب، افتتاح پورتال آموزشی، و راه‌اندازی سیستم پست الكترونیك، اشاره به عمل آمده است (منبع: پایگاه اطلاع‏رسانی سیاست روز).

در راستای ایجاد پرتال‏‌هایی توسط بسیاری از نهادها، راه‏اندازی سامانه الكترونیكی ارتباط مردم با دولت «سامد» از جمله پروژه‏‌های به اجرا در آمده‌ای است كه طبق اعلام در پایگاه اطلاع‏رسانی دولت، مردم در سراسر كشور را قادر می‏سازد كه از طریق تماس با شماره 111، بطور حضوری و اینترنتی مشكلات و موضوعات خود را با مسئولان و دولتمردان در میان بگذارند. سامانه مذكور همچنین این قابلیت را دارد كه پس از گرفتن اطلاعات و انجام كار‌های كارشناسی، نیاز‌های مردم را به دستگاه‏‌ها و وزارتخانه‏‌های مربوطه ارجاع داده و امكان پیگیری و نظارت در خصوص آن را مهیا سازد. ایجاد سامانه‏‌های مرتبط با صدور كارت‏‌های هوشمند نشانگر حركتی گسترده در این زمینه است كه توسط بسیاری از نهاد‌ها و دستگاه‏‌ها در حال پیگیری می‏باشد. در اینجا به چند نمونه از آن اشاره می‏شود:


سامانه صدور كارت الكترونیكی هوشمند سوخت
یكی از موفق‏ترین طرح‏‌های دولتی به اجرا درآمده در كشور ایجاد سامانه صدور كارت الكترونیكی هوشمند سوخت توسط شركت ملی پخش فرآورده‏‌های نفتی است كه ابعاد و امكانات آن در حال افزایش است.
(http://www.niopdc.ir/HomePage.aspx?TabID=10168&Site=douranportal&Lang=fa-IR).
ایجاد و راه‏اندازی سامانه‏‌های تكمیلی در این رابطه، از جمله سامانه رهگیری كارت هوشمند سوخت با همكاری طریق خدمات دفاتر پلیس+10 (www.epolic.ir) و سامانه خدمات پیگیری كارت هوشمند سوخت به منظور اطلاع رسانی در مورد وضعیت كارت سوخت خودرو‌ها (www.eservice.iran.ir/web/guest/fuelCard)، نوید‏بخش زمینه‏‌های مختلف گسترش این مقوله است.

سامانه صدور كارت ملی هوشمند
این سامانه كه عملیات مطالعاتی و تحقیقاتی آن طبق درج خبر در پایگاه اطلاع‏رسانی دولت (http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/?id=197184) دو سال در سازمان ثبت احوال كشور به طول انجامیده، تا آنجا به پیش رفته كه نخستین كارت‏‌های ملی با به كارگیری فناوری‏‌های روز جهان و تكنیك‏‌های پیشرفته امنیتی، طراحی و صادر شده است. گفته می‏شود كه این سامانه قادر است بیش از 50 نوع خدمات را به دارنده كارت ارائه دهد (منبع: پایگاه اطلاع‏رسانی دولت).

 
سامانه صدور كارت الكترونیكی هوشمند صنایع
بنا با اعلام دفتر آمار و فراوری داده‌‌های وزارت صنایع و معادن، صدور كارت الكترونیكی هوشمند صنایع از ابتدای دی ماه سال 89 آغاز شده است. با صدور این كارت به عنوان كارت الكترونیكی شناسه صنعتی، پروانه‌‌های بهره‌برداری الكترونیكی جایگزین پروانه‌‌های كاغذی می‌شود. همچنین مقرر گردیده كه پس از تخصیص شناسه صنعتی، ارائه خدمات دولتی، اعم از تعیین تعرفه‏‌های آب، برق و مصارف سوختی، دریافت تسهیلات بانكی، بهره‌مندی از طرح هدفمندی یارانه‏‌ها و ... بر این اساس انجام گیرد (منبع: همشهری آنلاین).

سامانه صدور كارت هوشمند سلامت
در حوزه بهداشت، در حالی از مشكلات ناشی از صدور كارت سلامت برای بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی و جایگزینی تدریجی این كارت به جای دفترچه تأمین اجتماعی در رسانه‏‌ها خبر می‌رسد كه امكان موازی‌كاری این سازمان با وزارت بهداشت كه طرح ایجاد پرونده سلامت الكترونیك ایرانیان را در دستور كار دارد از سوی برخی كارشناسان مطرح می‌شود (منبع: همشهری آنلاین).

سامانه صدور كارت هوشمند حمل و نقل جاده‏ای
متولی راه‏اندازی این سامانه سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‏ای است و از جمله اهدف پیگیری شده توسط آن می‏توان، مرتفع نمودن مشكلات ناشی از به‌روزرسانی پایگاه اطلاعاتی موجود رانندگان و ناوگان در زمینه عدم مراجعه مالكین ناوگان نو برای دریافت كارت آمار، عدم كنترل‌های لازم برای فیلد اطلاعاتی سال ساخت، عدم دسترسی به ناوگانی كه به دلیل اسقاطی و یا تصادف شدید از رده خارج می‌شود، عدم حذف رانندگان از كار افتاده و یا مسن از فایل شناسایی رانندگان، تفكیك رانندگان دورن شهری از برون شهری و مهم‌تر از همه، صدور بیش از یك كارت آمار برای یك وسیله نقلیه و یا صدور دفترچه‌های كار تكراری برای راننده كه بعضاً بر اثر اشتباه و یا به صورت جعلی صادر گردیده است، را نام برد (منبع: پایگاه اطلاع‏رسانی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‏ای)

 سامانه صدور كارت هوشمند ملكی
طبق خبر مندرج در دنیای اقتصاد، مقرر گردیده كه به‌زودی برای كلیه املاك سراسر كشور كارت هوشمند‌الكترونیكی «چندكاره» صادر ‌گردد تا فاز جدیدی از كنترل معاملات و امنیت در بازار مسكن با هدف تكمیل كارآیی سامانه رهگیری به اجرا گذاشته شود. كارت هوشمند ملكی كه هم‌اكنون به ‌صورت پایلوت در یكی از مناطق تهران در حال تهیه است، از یك‌سو امكان ردیابی «صاحبان‌چند‌ملكی» و تعداد دقیق املاك و مالكان را برای مسئولان كنترل بازار فراهم می‌كند و از سوی دیگر، كاربری‌های متنوعی در قالب ارائه خدمات بانكی به دارنده كارت (یا همان مالك) ایجاد می‌كند. برای مثال، با این كارت می‌توان هزینه قبوض آب و برق و گاز ساختمان را از طریق اتصال كارت به دستگاه‌های كارتخوان پرداخت كرد. همچنین، مستأجران نیز می‌توانند اجاره‌ماهانه را با این كارت به حساب مالك پرداخت كنند (منبع: دنیای اقتصاد).

در خاتمه، در پی تبدیل «شركت فناوری اطلاعات ایران» به «سازمان فناوری اطلاعات» به عنوان نهاد اصلی سیاست‏گذاری و راهبری توسعه فناوری اطلاعات ایران و درج موضوع «حمایت از توسعه نرم‏افزار‌های متن‌باز» در اساسنامه این سازمان، انتظار می‏رود كه در سال جدید این مقوله به صورت جدی توسط سازمان پیگیری شود. از سویی دیگر، عملیات اجرایی پروژه «بومی‏سازی سیستم عامل متن‌باز مبتنی بر توزیع‏‌های سیستم عامل لینوكس» كه هم‌اكنون در فراخوان مركز تحقیقات مخابرات در مرحله واگذاری قرار گرفته، با انتخاب پیمانكاران واجد شرایط، به ‏زودی آغاز خواهد شد. مضافاً اینكه سند حمایت از توسعه نرم‏افزار‌های متن‌باز كه قبلاً در مركز تحقیقات مخابرات به اتمام رسیده بود، در حال پیگیری برای تصویب در كارگروه فناوری اطلاعات دولت است.

بنا به اعلام كارگروه متن‌باز كمیته ICT جامعه اسلامی مهندسین در این خصوص: 1) اینگونه اقدامات و برنامه‏‌ها از جمله وقایع عمده‌ای است كه بازار توسعه نرم‏افزار‌های متن‌باز در سال پیش رو با آن رو در رو خواهد شد، و 2) با عنایت به حساسیت‏‌های به وجود آمده به دلیل آلوده شدن برخی از مراكز صنعتی به ویروس استاكس نت، موضوع جایگزینی كارساز‌ها (سرورها) با سیستم عامل‏‌های متن‌باز بومی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهد گردید.

نتیجه‏گیری
همانگونه كه تلویحاً قید گردیده، روند دورنمایی است از آنچه كه ممكن است در آینده به وقوع بپیوندد و بسته به اعتبار و وجاهت بنگاه تعیین‏كننده آن، بسیاری از گردانندگان و ذی‌نفعان در حوزه‏‌های مختلف صنعتی در جهان، از آن الهام گرفته و بر پایه آن برنامه‏ریزی می‏كنند. قطعاً برنامه‏ها، پروژه‏‌ها و بررسی‏‌های دیگری، چه در خارج و چه در داخل كشور، وجود دارند كه از قلم افتاده ‏است، ولیكن هدف در اینجا فهرست كردن و یا كند و كاو در خصوص همه آنها نبوده، بلكه منظور شناسایی آن ‏دسته از اقدامات و یا طرح‏‌های هم‌سو و یا غیر هم‌سو در این خصوص بوده كه تصور می‏شود بازار نسبت به آن از خود واكنش نشان داده و در نتیجه، به بروز جریاناتی در سال جدید بیانجامد.

* نگارنده این مقاله یكی از كارشناسان كشور در حوزه فناوری اطلاعات است. او كه در مقطعی به عنوان نماینده كنسرسیوم مجری پروژه «تدوین برنامه جامع راهبردی فناوری اطلاعات ایران» (تكفا 2) عمل می‏نمود، هم‏اكنون به صورت مشاور و نیز عضو موردی كارگروه تخصصی ICT جامعه اسلامی مهندسین فعالیت می‏كند.